Oskar Kulman - Država u Novom Zavetu

Kulman, Oskar, Država u Novom zavetu, prevod Lazar Nešić i Ivan Đunisijević, Beograd : Bogoslovsko društvo Otačnik, Novi Sad : Centar za istraživanje religije, politike i društva 2014, 112 str. ISBN 978-86-87057-22-7

Oskar Kulman (1902–1999) je jedan od najuticajnijih teologa 20. veka. Njegova dela se danas čitaju kao teološki klasici. Široj javnosti je poznat po svojim velikim teološkim konceptima, poput knjige Hristos i vreme. Međutim, Kulman se u svom radu bavio brojnim aktuelnim teološkim temama modernog doba. Jedna od njih je i odnos hrišćanstva i države. Ova obimom mala knjiga bila je i kada se pojavila, pre više od pola veka, ali i danas, nezaobilazna lektira za sve one koje interesuje ova složena tematika. Njena jedinstvenost je u tome što nudi jedno prevashodno teološko viđenje, odnosno teološko tumačenje novozavetnih tekstova koji tematizuju odnos hrišćanstva i države. Ovo je potrebno naglasiti naročito kada se uzme u obzir da je interesovanje za ovu temu poslednjih decenija u velikom porastu. Tome su doprinele naročito studije sociologije ranog hrišćanstva koje su fokusirane na socijalne, političke i ekonomske prilike u kojima nastaju i žive rane hrišćanske zajednice. Međutim, dok sociologija ranog hrišćanstva proučava novozavetne tekstove kao svedočanstva istorijskih konkretnosti, kao odgovore na partikularne istorijske datosti, Kulman nudi jedno celovito teološko razumevanje teme odnosa hrišćanstva i države u Novom Zavetu. Njegov naglasak nije na tome da različiti novozavetni tekstovi različito sagledavaju odnos hrišćanstva i države (na primer Rim 13 i Otk), već on, ne ignorišući taj uvid, nego se egzegetski suočavajući sa njim, pokušava da pronađe ono što je zajedničko novozavetnim shvatanjima odnosa hrišćanstva prema državi. S druge strane, to što je zajedničko novozavetnim tekstovima čini ujedno i principijelni teološki stav koji se može pročitati u kanonu Novoga Zaveta: hrišćanstvo je istovremeno i afirmativno i suprotstavljeno prema zahtevima države. Kulman smatra da Novi Zavet pokazuje „fundamentalno jedinstvo u načinu gledanja na državu“. To kako će se hrišćanin odnositi prema državi zavisi od same države: „U zavisnosti od toga da li država ostaje u okviru svojih granica ili ih prekoračuje, hrišćanin je opisuje kao slugu Božijeg, odnosno kao instrument đavola.“ Bilo da su u progonima, bilo da žive u mirnodopskim vremenima hrišćani očekuju jednu drugu državu koja će doći: „Ubeđenje da su poslednja vremena već počela i da je njihovo okušanje još uvek otvoreno, te napetost između već ispunjenog i još uvek nezavršenog jeste nesumnjivo jedna
od paradoksa ranohrišćanske eshatologije i još više, ona je njen suštinski deo. Sve dok je prisutna ta napetost između već ispunjenog i još uvek nezavršenog, stav hrišćana prema državi je jednoobrazan.“

Knjiga koja se nalazi pred srpskim čitaocem pojavila se, kao što je pomenuto, pre više od pola veka, posle
Drugog svetskog rata, dok su rane Evrope još bile otvorene od razaranja i uništavanja. Kulman je kao čovek svoga vremena bio svestan konteksta u kome hrišćanska teologija nanovo promišlja svoj odnos prema državi. Međutim, on je, nasuprot mnogim svojim kolegama luteranske tradicije, bio ubeđen da teologija ne može da se zadovolji samo analizama aktuelnog trenutka i da nudi partikularne odgovore. Po njemu je zadatak teologije mnogo većih dometa. Kulman piše: „Iako niko ne tvrdi da je završetkom [Drugog svetskog] rata problem Crkve i države izgubio od svog gorućeg savremenog značaja, svrha ovog rada je pokazati da navedeni problem nije povezan jedino sa posebnim istorijskim krizama, već da se on javlja zbog same suštine i pretpostavki hrišćanske vere.“ Imajući u vidu ove autorove reči, može se konstatovati da srpski prevod nije zakasnio, pošto Kulman svoja teološka promišljanja zasnovana na fundamentima hrišćanske vere razumeva kao relevantna za sva vremena. Njegovo teološko čitanje Novoga Zaveta danas može biti korektiv mnogim savremenim čitanjima koja ovu zbirku knjiga pretežno vide kao istorijski izvor, spomenik prošlosti i svedočanstvo nekontrolisane pluralnosti teološkog izraza. Srpski čitalac će u njoj naći naučno korektan sistematski pregled novozavetnih iskaza o državi, počev od Jevanđelja do Otkrivenja Jovanovog, paradigmatski izvedenu egzegezu tekstova, jasan tok misli i utemeljene zaključke. Ipak, pre svega će Kulman, kao što svaki predanjski teolog čini, motivisati čitaoce da čitaju Novi Zavet i u njemu traže inspiraciju za sopstvene uvide. Ova knjiga, kao i svaka dobra teološka knjiga, ne zatvara otvorenu temu, već poziva na njeno dalje promišljanje i aktualizaciju u sopstvenom crkvenom kontekstu.

Predrag Dragutinović